اجازه اش مفارقت نمىكردند ، و اين آيه مذمت مىكند كسانى را كه وقتى آن جناب دعوتشان مىكند سر خود را مىخارانند ، و اعتنايى به دعوت آن جناب نمىكنند . از اينجا معلوم مىشود اينكه بعضى « 1 » گفته‌اند : « مراد از دعاى رسول ، خطاب كردن او و صدا زدن او است ، كه مردم آن جناب را مثل ساير مردم صدا نزنند ، بلكه با مردم فرق گذاشته او را محترمانه صدا بزنند ، مثلا ، نگويند يا محمد ، و يا ابن عبد اللَّه ، بلكه بگويند يا رسول اللَّه » معناى درستى نيست . و همچنين تفسير ديگرى كه بعضى « 2 » كرده‌اند كه : مراد از دعاء ، نفرين كردن آن جناب است ، كه نفرين او را مثل نفرين سايرين ندانند ، كه در حقيقت آيه شريفه مردم را نهى مىكند از اينكه خود را در معرض نفرين آن جناب قرار دهند ، يعنى او را به خشم در نياورند ، چون خدا نفرين او را بى اثر نمىگذارد . و وجه ضعف و نادرستى اين دو معنا اين است كه ذيل آيه با آنها سازگارى ندارد . كلمه « تسلل » در آيه مورد بحث به معناى اين است كه كسى خود را از زير بار و تكليفى به طور آرام بيرون بكشد ، كه ديگران نفهمند ، و اين كلمه از « سل سيف » يعنى بيرون كردن شمشير از غلاف گرفته شده . و كلمه « لواذا » ، به معناى ملاوذه است ، و « ملاوذه » آن است كه انسانى به غير خود پناهنده شده و خود را پشت سر او پنهان كند . و معناى آيه اين است كه خداى عز و جل از ميان شما آن كسانى را كه از ما بين مردم با حيله و تزوير بيرون مىشوند ، در حالى كه به غير خود پناهنده مىشوند و به اين وسيله خود را پنهان مىكنند و هيچ اعتنايى به دعوت رسول ندارند ، مىشناسد . * ( « فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخالِفُونَ عَنْ أَمْرِه أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ » ) * - ظاهر سياق آيه با در نظر داشتن معنايى كه گذشت ، اين است كه ضمير « عن امره » به رسول خدا بر مىگردد ، و امرش همان دعاى او است ، در نتيجه آيه شريفه كسانى را كه از امر و دعوت آن جناب سر مىتابند ، تحذير مىكند از اينكه بلا و يا عذابى دردناك به آنان برسد . بعضى « 3 » از مفسرين گفته‌اند : ضمير در « عن امره » به خداى سبحان بر مىگردد ، و در آيه شريفه هر چند كه امرى از ناحيه خدا وجود ندارد تا ضمير بدان برگردد ، و ليكن همان نهى كه كرد و فرمود : « دعاى رسول را چون دعاى يك نفر عادى قرار ندهيد » در حقيقت در معناى امر و به صورت نهى است ، چون معنايش اين است كه دعوت او را بپذيريد ، و كلمه « بپذيريد » امر است ، و از ميان اين دو وجه وجه اولى بهتر است .

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 7 ، ص 158 . ( 2 ) روح المعانى ، ج 7 ، ص 158 . ( 3 ) روح المعانى ، ج 18 ، ص 226 .